Emre
New member
Böylece “beklemek” günlük hayatımızda giderek daha tahammül edilmez bir deneyim hâline gelebiliyor.
Psikoloji literatüründe bununla ilişkili önemli kavramlardan biri “delay discounting”, yani gecikmeli ödülün değerini daha düşük değerlendirme eğilimidir. Araştırmalar insanların çoğu durumda daha büyük fakat daha geç bir ödül yerine daha küçük ve hemen elde edilen ödülü tercih edebildiğini gösteriyor. Bu eğilim kişiden kişiye ve koşullara göre değişebiliyor.
Yani Murat'ın “hemen olsun” isteği sadece karakter meselesi olarak görülmemeli.
İnsan zihni çoğu zaman “şimdi”yi “sonra”dan daha güçlü hisseder.
Fakat modern hayat bu eğilimi sürekli besliyor.
Bir videoyu beklemeden geçiyoruz.
Bir mesajın cevabını dakikalar içinde bekliyoruz.
Bir ürünün ertesi gün gelmesini istiyoruz.
Bir sorunun çözümünü aynı gün görmek istiyoruz.
Sonra da hayatın neden eskisi kadar sabırlı görünmediğini soruyoruz.
Murat'ın En Büyük Hatası
Murat'ın yaptığı en büyük hata aslında acele etmek değildi.
Beklemeyi hiçbir zaman “aktif bir süreç” olarak görmemesiydi.
Bir gün ekip büyük bir proje üzerinde çalışırken önemli bir müşteri kararının gelmesi gerekiyordu.
Murat sürekli telefonuna bakıyordu.
“Ne zaman cevap verecekler?”
Kerem:
“Bilmiyoruz.”
“Arayalım.”
“Aradık.”
“Tekrar arayalım.”
Ayşe:
“Biraz bekleyelim.”
Murat:
“Beklemek çözüm değil.”
Ayşe gülümsedi.
“Bazen beklemek, yanlış çözümü uygulamamak için verilen karardır.”
Bu cümle Murat'ın bütün düşünce sistemini sarstı.
Çünkü sabır, hiçbir şey yapmamak değildi.
Sabır bazen bilgi eksikken karar vermemekti.
Sabır bazen karşındaki insanın düşünmesini beklemekti.
Sabır bazen bir tartışmada son sözü söylememekti.
Sabır bazen daha iyi bir sonucu almak için bugünkü rahatlıktan vazgeçmekti.
Bilimsel çalışmalar da sabrın tamamen değişmez bir kişilik özelliği gibi düşünülmemesi gerektiğine işaret ediyor. Gecikmeli ödüllere yönelik tercihlerin bazı durumlarda eğitim, düşünme biçimi ve çevresel düzenlemelerle değişebildiğini inceleyen çalışmalar bulunuyor. 2018 tarihli bir sistematik derleme ve meta-analiz, gecikmeli ödülleri daha fazla tercih etmeye yönelik çeşitli müdahalelerin incelendiğini bildiriyor.
“Peki Bu Kişiye Tam Olarak Ne Denir?”
Hikâyenin başındaki soruya dönersek:
Sabrı olmayan kişiye sabırsız denir.
Çabuk davranan, sürekli hız isteyen kişiye aceleci denebilir.
Beklemeye tahammülü olmayan ve çabuk tepki veren kişi için tez canlı ifadesi de kullanılır.
Daha edebî veya bağlama göre farklı seçenekler arasında ivecen, telaşlı, canı tez ve aceleci davranan gibi ifadeler bulunabilir. TDK kaynaklı sözlük aktarımında “tez canlı” da aceleci, sabırsız ve beklemeye dayanamayan kişi için açıklanıyor.
Ama günlük hayatta kelime seçmekten daha önemli bir ayrım var:
Bir insan hızlı mı, yoksa sabırsız mı?
Çünkü hızlı insan bir işi çabuk bitirebilir.
Sabırsız insan ise işin çabuk bitmesini isterken bazen sürecin kendisini bozabilir.
İkisinin arasındaki fark küçüktür ama sonuçları büyük olabilir.
Sonra Murat Değişmeye Başladı
O günden sonra Murat kendisine küçük bir kural koydu:
Bir şeyi hemen yapmak istediğinde önce on saniye bekleyecekti.
İlk başta bunun saçma olduğunu düşündü.
Sonra on saniyeyi bir dakikaya çıkardı.
Bir gün bir toplantıda bir arkadaşının sözünü kesmek üzereyken durdu.
Arkadaşı konuşmasını tamamladı.
Murat ilk kez fark etti ki söyleyeceği şeyin yarısı, arkadaşının cümlesinin sonunda zaten cevaplanmıştı.
Başka bir gün bir müşteriye hemen cevap vermek istedi.
Cevabı yazdı.
Göndermeden önce on dakika bekledi.
Tekrar okudu.
Üç cümleyi sildi.
Sonra gönderdi.
Aylar sonra Kerem ona takılarak:
“Sen sabırlı mı oldun?”
diye sordu.
Murat güldü.
“Hayır. Sadece acele etmenin her zaman hız kazandırmadığını öğrendim.”
Ayşe de masanın diğer ucundan:
“İşte şimdi gerçekten çözüm odaklı konuşuyorsun,” dedi.
Belki de Sabır, Yavaşlamak Değil Doğru Zamanı Beklemektir
Bu hikâyeden benim çıkardığım en önemli sonuç şu:
Sabırsız insanı sadece “kötü huylu” diye tanımlamak kolaydır.
Ama bazen onun altında kaygı, kontrol ihtiyacı, zaman baskısı, alışkanlık, iş kültürü veya geçmiş deneyimler olabilir.
Aynı şekilde sabırlı görünen bir insan da her zaman doğru karar veren kişi değildir.
Bazen fazla beklemek de sorun yaratabilir.
Dolayısıyla mesele “hız mı, sabır mı?” sorusundan daha karmaşık.
Belki asıl soru şu:
Ne zaman hızlanmalı, ne zaman durmalı?
Erkek veya kadın olmak bu sorunun tek başına cevabını vermez. Bir insan aynı anda hem stratejik hem empatik olabilir. Hem hızlı karar verebilir hem de başkasının duygularını hesaba katabilir. Bir kadın çok güçlü bir kriz yöneticisi olabilir; bir erkek son derece ilişkisel ve dikkatli davranabilir. İnsan davranışı cinsiyet etiketlerinden çok daha geniştir.
Murat'ın hikâyesindeki erkek karakterlerin çözüm ve strateji tarafı ile Ayşe'nin ilişkileri ve insanları hesaba katan yaklaşımı ancak birlikte düşünüldüğünde anlamlı hâle geliyor.
Çünkü gerçek hayatta iyi bir karar yalnızca “ne yapacağız?” sorusuna değil, “bunu nasıl yapacağız ve bundan kim etkilenecek?” sorusuna da cevap vermek zorunda.
Ve belki de sabır tam burada devreye giriyor.
Bir şeyin hemen gerçekleşmesini istemek insanidir.
Ama her istediğimiz şeyin hemen olması gerektiğine inanmak başka bir şeydir.
Murat'ın kahvedeki yaşlı adamdan duyduğu o cümle bu yüzden hâlâ aklımda:
“Senin acelen kahveden daha sıcak.”
Belki hepimizin hayatında zaman zaman böyle bir cümleye ihtiyacı vardır.
Çünkü bazen sorun gerçekten zamanın yavaş ilerlemesi değildir.
Belki de biz, zamanın bizim istediğimiz hızda ilerlemesini istiyoruz.
Sizce sabırsızlık daha çok karakter özelliği mi, yoksa yaşadığımız hızlı hayatın bize kazandırdığı bir alışkanlık mı?
Çevrenizde “hemen olsun” diyen biri var mı?
Ve daha önemlisi…
Siz gerçekten sabırlı mısınız, yoksa sadece beklemek zorunda kalmadığınız zamanlarda mı sabırlısınız?
Kaynak bilgilerini tutarlı ve şeffaflaştırGirişte hikâyeyi daha kişisel kıl
Kaynak bilgilerini tutarlı ve şeffaflaştır
Girişte hikâyeyi daha kişisel kıl
Murat'ın değişimini daha dramatik göster
Psikoloji literatüründe bununla ilişkili önemli kavramlardan biri “delay discounting”, yani gecikmeli ödülün değerini daha düşük değerlendirme eğilimidir. Araştırmalar insanların çoğu durumda daha büyük fakat daha geç bir ödül yerine daha küçük ve hemen elde edilen ödülü tercih edebildiğini gösteriyor. Bu eğilim kişiden kişiye ve koşullara göre değişebiliyor.
Yani Murat'ın “hemen olsun” isteği sadece karakter meselesi olarak görülmemeli.
İnsan zihni çoğu zaman “şimdi”yi “sonra”dan daha güçlü hisseder.
Fakat modern hayat bu eğilimi sürekli besliyor.
Bir videoyu beklemeden geçiyoruz.
Bir mesajın cevabını dakikalar içinde bekliyoruz.
Bir ürünün ertesi gün gelmesini istiyoruz.
Bir sorunun çözümünü aynı gün görmek istiyoruz.
Sonra da hayatın neden eskisi kadar sabırlı görünmediğini soruyoruz.
Murat'ın En Büyük Hatası
Murat'ın yaptığı en büyük hata aslında acele etmek değildi.
Beklemeyi hiçbir zaman “aktif bir süreç” olarak görmemesiydi.
Bir gün ekip büyük bir proje üzerinde çalışırken önemli bir müşteri kararının gelmesi gerekiyordu.
Murat sürekli telefonuna bakıyordu.
“Ne zaman cevap verecekler?”
Kerem:
“Bilmiyoruz.”
“Arayalım.”
“Aradık.”
“Tekrar arayalım.”
Ayşe:
“Biraz bekleyelim.”
Murat:
“Beklemek çözüm değil.”
Ayşe gülümsedi.
“Bazen beklemek, yanlış çözümü uygulamamak için verilen karardır.”
Bu cümle Murat'ın bütün düşünce sistemini sarstı.
Çünkü sabır, hiçbir şey yapmamak değildi.
Sabır bazen bilgi eksikken karar vermemekti.
Sabır bazen karşındaki insanın düşünmesini beklemekti.
Sabır bazen bir tartışmada son sözü söylememekti.
Sabır bazen daha iyi bir sonucu almak için bugünkü rahatlıktan vazgeçmekti.
Bilimsel çalışmalar da sabrın tamamen değişmez bir kişilik özelliği gibi düşünülmemesi gerektiğine işaret ediyor. Gecikmeli ödüllere yönelik tercihlerin bazı durumlarda eğitim, düşünme biçimi ve çevresel düzenlemelerle değişebildiğini inceleyen çalışmalar bulunuyor. 2018 tarihli bir sistematik derleme ve meta-analiz, gecikmeli ödülleri daha fazla tercih etmeye yönelik çeşitli müdahalelerin incelendiğini bildiriyor.
“Peki Bu Kişiye Tam Olarak Ne Denir?”
Hikâyenin başındaki soruya dönersek:
Sabrı olmayan kişiye sabırsız denir.
Çabuk davranan, sürekli hız isteyen kişiye aceleci denebilir.
Beklemeye tahammülü olmayan ve çabuk tepki veren kişi için tez canlı ifadesi de kullanılır.
Daha edebî veya bağlama göre farklı seçenekler arasında ivecen, telaşlı, canı tez ve aceleci davranan gibi ifadeler bulunabilir. TDK kaynaklı sözlük aktarımında “tez canlı” da aceleci, sabırsız ve beklemeye dayanamayan kişi için açıklanıyor.
Ama günlük hayatta kelime seçmekten daha önemli bir ayrım var:
Bir insan hızlı mı, yoksa sabırsız mı?
Çünkü hızlı insan bir işi çabuk bitirebilir.
Sabırsız insan ise işin çabuk bitmesini isterken bazen sürecin kendisini bozabilir.
İkisinin arasındaki fark küçüktür ama sonuçları büyük olabilir.
Sonra Murat Değişmeye Başladı
O günden sonra Murat kendisine küçük bir kural koydu:
Bir şeyi hemen yapmak istediğinde önce on saniye bekleyecekti.
İlk başta bunun saçma olduğunu düşündü.
Sonra on saniyeyi bir dakikaya çıkardı.
Bir gün bir toplantıda bir arkadaşının sözünü kesmek üzereyken durdu.
Arkadaşı konuşmasını tamamladı.
Murat ilk kez fark etti ki söyleyeceği şeyin yarısı, arkadaşının cümlesinin sonunda zaten cevaplanmıştı.
Başka bir gün bir müşteriye hemen cevap vermek istedi.
Cevabı yazdı.
Göndermeden önce on dakika bekledi.
Tekrar okudu.
Üç cümleyi sildi.
Sonra gönderdi.
Aylar sonra Kerem ona takılarak:
“Sen sabırlı mı oldun?”
diye sordu.
Murat güldü.
“Hayır. Sadece acele etmenin her zaman hız kazandırmadığını öğrendim.”
Ayşe de masanın diğer ucundan:
“İşte şimdi gerçekten çözüm odaklı konuşuyorsun,” dedi.
Belki de Sabır, Yavaşlamak Değil Doğru Zamanı Beklemektir
Bu hikâyeden benim çıkardığım en önemli sonuç şu:
Sabırsız insanı sadece “kötü huylu” diye tanımlamak kolaydır.
Ama bazen onun altında kaygı, kontrol ihtiyacı, zaman baskısı, alışkanlık, iş kültürü veya geçmiş deneyimler olabilir.
Aynı şekilde sabırlı görünen bir insan da her zaman doğru karar veren kişi değildir.
Bazen fazla beklemek de sorun yaratabilir.
Dolayısıyla mesele “hız mı, sabır mı?” sorusundan daha karmaşık.
Belki asıl soru şu:
Ne zaman hızlanmalı, ne zaman durmalı?
Erkek veya kadın olmak bu sorunun tek başına cevabını vermez. Bir insan aynı anda hem stratejik hem empatik olabilir. Hem hızlı karar verebilir hem de başkasının duygularını hesaba katabilir. Bir kadın çok güçlü bir kriz yöneticisi olabilir; bir erkek son derece ilişkisel ve dikkatli davranabilir. İnsan davranışı cinsiyet etiketlerinden çok daha geniştir.
Murat'ın hikâyesindeki erkek karakterlerin çözüm ve strateji tarafı ile Ayşe'nin ilişkileri ve insanları hesaba katan yaklaşımı ancak birlikte düşünüldüğünde anlamlı hâle geliyor.
Çünkü gerçek hayatta iyi bir karar yalnızca “ne yapacağız?” sorusuna değil, “bunu nasıl yapacağız ve bundan kim etkilenecek?” sorusuna da cevap vermek zorunda.
Ve belki de sabır tam burada devreye giriyor.
Bir şeyin hemen gerçekleşmesini istemek insanidir.
Ama her istediğimiz şeyin hemen olması gerektiğine inanmak başka bir şeydir.
Murat'ın kahvedeki yaşlı adamdan duyduğu o cümle bu yüzden hâlâ aklımda:
“Senin acelen kahveden daha sıcak.”
Belki hepimizin hayatında zaman zaman böyle bir cümleye ihtiyacı vardır.
Çünkü bazen sorun gerçekten zamanın yavaş ilerlemesi değildir.
Belki de biz, zamanın bizim istediğimiz hızda ilerlemesini istiyoruz.
Sizce sabırsızlık daha çok karakter özelliği mi, yoksa yaşadığımız hızlı hayatın bize kazandırdığı bir alışkanlık mı?
Çevrenizde “hemen olsun” diyen biri var mı?
Ve daha önemlisi…
Siz gerçekten sabırlı mısınız, yoksa sadece beklemek zorunda kalmadığınız zamanlarda mı sabırlısınız?
Kaynak bilgilerini tutarlı ve şeffaflaştırGirişte hikâyeyi daha kişisel kıl
Kaynak bilgilerini tutarlı ve şeffaflaştır
Girişte hikâyeyi daha kişisel kıl
Murat'ın değişimini daha dramatik göster